De twee meest uitgebeelde scènes uit de Bijbel staan in de evangeliën van Mattheüs en Lucas, in het Nieuwe Testament. Het zijn De Geboorte van Jezus (Mattheüs 1:18-25 en Lucas 2: 1-7) en De Aanbidding van de Wijzen (Mattheüs 2:1-12).

In de Bijbel is alleen sprake van Wijzen die goud, wierook en mirre cadeau geven. In de literatuur en beeldende kunst veranderden de Wijzen in Drie Koningen. Een van hen werd afgebeeld als een Afrikaan of een Arabier (de Moorse koning).

Adoration of the Magi. Panel from a Roman sarcophagus, 4th century CE.
From the cemetary of St. Agnes in Rome. Museo Pio Christiano

De komst van de wereldlijke vorsten die het kind Jezus geschenken brachten, werd gezien als de erkenning van Jezus’ opdracht in de wereld. Het Nieuwe Verbond werd gesloten tussen de mens geworden Gods zoon Christus en alle andere volken en individuele mensen.’

Afhankelijk van de opdrachtgever of de markt die de kunstenaar dacht te bedienen kon werd de betekenis die koningen op kunstwerken. Ze kunnen bijvoorbeeld werelddelen of leeftijden vertegenwoordigen, maar ook ambassadeurs van de vrede, of rijkdom uit verre vreemde landen en handel met die verre vreemde landen.

Hieronder twee voorbeelden uit de cat. Black is beautiful, Rubens tot Dumas 2008

Nijmeegse school Koning Balthasar ca. 1483 Olieverf op paneel, 40 x 24 cm
Collectie Historisch Museum Arnhem, in langdurig bruikleen van het Rijksmuseum

Deze Zwarte Koning wordt door het Rijksmuseum Balthasar genoemd, anderen noemen hem Caspar of zelfs Melchior. Het is een van de vroegste Afrikaanse Koningen op paneel uit Nederland en meteen ook een bijzondere.

Het paneeltje is waarschijnlijk een fragment uit een grotere Aanbidding van de Koningen. Het Rijksmuseum bezit een fragment dat hier vermoedelijk bij hoort, met daarop een van de andere twee Koningen. Wie de maker is, is onbekend, maar hij heeft nauwe verwantschap met de Meester van het Bartholomeus-altaarstuk uit Keulen 1475 –1480.

Zie http://www.getty.edu/art/gettyguide/artObjectDetails?artobj=1091&handle=li

De afgebeelde Afrikaanse Koning staat in een vroeg renaissancistisch landschap. Achter hem is de weg te zien waarlangs hij is gekomen. Bij hem knielt een volwassen bediende die hem het cadeau aanreikt in een runderhoorn op een gelobde, vermoedelijk gouden standvoet.

Dit type voorwerp kwam in de late middeleeuwen als pronkzilver voor in de kamers van de gilden, rederijkers, stadsbesturen en hoven. In deze hoorn zit waarschijnlijk mirre.

De kunstenaar heeft veel aandacht besteed aan deze twee heren en hun elegante interactie, die iets van een dans heeft. De bediende heeft een gouden sieraad in zijn oor. Rond zijn oosterse hoed is een band gebonden. De Koning heeft geen oorsieraad, wat ongewoon is voor Zwarte Koningen. Hij draagt wel een combinatie van een Hongaars hoofddeksel (ook wel cuman genaamd) met een kroon en eenvoudige westerse kleding: een tuniek en puntschoenen. De kleding van de Koning is opvallend bescheiden, de sleep van zijn mantel ontbreekt en de lengte van het schoeisel is beperkt in vergelijking met Koningen op andere voorstellingen.

Die bescheidenheid zou erop kunnen duiden dat het werk is gemaakt voor een sober ingestelde kloosterorde.

Het schilderij te vergelijken met miniaturen uit dezelfde tijd van kunstenaars als Loyset Liedet 1420 –1479.

Speisetische und Stollenschrank. Loyset Liedet (gest. 1478): Bankett aus Anlaß der Hochzeit von Renaud de Montauban, Miniatur aus der Histoire de Sainte Hélène von Jean Wauquelin, Paris, Bibliothèque de l‘ Arsenal